Overpronatie – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is overpronatie?

Pronatie is de natuurlijke naar binnen kanteling van de voet tijdens de afwikkelfase van het stappen. Het is een essentieel biomechanisch mechanisme dat dient als schokdemper: wanneer de voet de grond raakt, kantelt deze licht naar binnen om de impact te absorberen. Bij een normaal looppatroon bedraagt deze pronatie ongeveer vijf tot vijftien graden, waarna de voet terugveert naar een neutrale positie voor de afzet.

Van overpronatie spreken we wanneer deze naar binnen gerichte kanteling buitensporig is — de voet draait te ver en te lang naar binnen. Hierdoor komt het lichaamsgewicht niet op de buitenrand en het midden van de voet terecht, maar voornamelijk op de binnenzijde. Dit leidt tot een cascade van biomechanische gevolgen die niet alleen de voet, maar ook de enkel, het scheenbeen, de knie en zelfs de heup en rug kunnen beïnvloeden.

Overpronatie is een van de meest voorkomende biomechanische afwijkingen en speelt een rol bij talrijke klachten van het bewegingsapparaat. Bij FootFlow in Zwevegem is podoloog Marie Roelstraete gespecialiseerd in de diagnostiek en behandeling van overpronatie, zowel bij recreatieve sporters als bij niet-sporters.

Oorzaken

Overpronatie kan verschillende oorzaken hebben, vaak in onderlinge wisselwerking:

Platvoeten (pes planus). Een verlaagd mediaal voetlengtegewelf is de meest voorkomende anatomische oorzaak van overpronatie. Wanneer het voetgewelf onvoldoende hoog is, zakt de voet bij belasting verder naar binnen dan wenselijk.

Hypermobiliteit. Personen met een verhoogde gewrichtsmobiliteit hebben lossere ligamenten, waardoor de voet minder stabiliteit heeft en verder naar binnen kan kantelen. Dit komt vaker voor bij vrouwen en bij mensen met bindweefselaandoeningen.

Spierzwakte. Onvoldoende kracht in de musculus tibialis posterior (de belangrijkste spier die het voetgewelf ondersteunt) en de intrinsieke voetmusculatuur draagt bij aan een onvoldoende controle van de pronatie.

Overgewicht. Extra lichaamsgewicht verhoogt de belasting op de voetstructuren en kan een bestaande pronatiefase verlengen en versterken.

Slijtage en veroudering. Met de leeftijd verliezen pezen en ligamenten hun veerkracht. De tibialis posterior pees, die een sleutelrol speelt bij de ondersteuning van het voetgewelf, kan geleidelijk verzwakken of zelfs gedeeltelijk inscheuren.

Schoeisel zonder ondersteuning. Langdurig dragen van platte schoenen zonder voetboogondersteuning (slippers, ballerina’s, versleten schoenen) biedt onvoldoende steun aan het voetgewelf.

Onvoldoende looptechniek. Bij sporters kan een suboptimale looptechniek, zoals overstriding (te grote passen), de pronatiebeweging versterken.

Symptomen

Overpronatie veroorzaakt niet altijd onmiddellijk klachten, maar op langere termijn kan de abnormale belasting leiden tot diverse symptomen:

• Pijn aan de binnenzijde van de voet en enkel, met name rond de tibialis posterior pees en het os naviculare (het scheepvormig beentje).
• Scheenbeenklachten (shin splints): pijn aan de binnenzijde van het scheenbeen, vooral bij lopers. De overmatige trekkracht van de spieren op het scheenbeenvlies veroorzaakt irritatie en ontsteking.
• Plantaire fasciitis: pijn onder de hiel, vooral bij de eerste stappen ‘s ochtends. Overpronatie verhoogt de spanning op de plantaire fascia.
• Kniepijn: overpronatie veroorzaakt een interne rotatie van het scheenbeen, wat de belasting op het kniegewricht wijzigt. Dit kan leiden tot het patellofemoraal pijnsyndroom (pijn rond de knieschijf) of het iliotibiaal bandsyndroom.
• Heuppijn en lage rugpijn: de biomechanische kettingreactie kan zich uitbreiden tot de heup en de lumbale wervelkolom.
• Achillespees klachten: de veranderde belasting kan de achillespees asymmetrisch belasten, wat tendinopathie kan uitlokken.
• Slijtage van schoeisel: de binnenzijde van de schoenzool slijt opvallend sneller dan de buitenzijde.
• Vermoeidheid in de voeten en benen na relatief korte perioden van staan of lopen.

Risicofactoren

De belangrijkste risicofactoren voor overpronatie zijn:

• Platvoeten of een verlaagd mediaal voetgewelf.
• Familiale aanleg: voetstructuur en gewrichtslaxiteit zijn deels erfelijk bepaald.
• Overgewicht: extra belasting op de voetstructuren.
• Zwangerschap: gewichtstoename gecombineerd met hormonale versoepeling van het bindweefsel.
• Leeftijd: progressieve verzwakking van pezen en ligamenten.
• Intensieve sport: vooral hardlopen, veldlopen en balsporten op harde ondergronden.
• Staand beroep: langdurige statische belasting van de voeten.
• Eerder letsel: een doorgemaakte enkelverzwikking kan de stabiliteit van de voet verminderen.

Wat kunt u zelf doen?

Er zijn verschillende stappen die u zelf kunt ondernemen om de gevolgen van overpronatie te beperken:

Kies ondersteunend schoeisel. Draag schoenen met een goede voetboogondersteuning en een stevige hielkap. Bij het hardlopen kiest u best stabiliteitsschoenen (stability shoes) of, bij ernstige overpronatie, motion-controlschoenen. Vermijd platte schoenen zonder ondersteuning voor dagelijks gebruik.

Versterk uw voetmusculatuur. Gerichte oefeningen kunnen de musculatuur die het voetgewelf ondersteunt versterken:

• Teenbuigingen: druk uw tenen actief in de grond terwijl u de voetboog optilt (short foot exercise). Houd vijf seconden vast, herhaal vijftien keer.
• Handdoekscrunches: trek een handdoek naar u toe met uw tenen terwijl uw hiel op de grond blijft.
• Kuitheffen op één been: ga op één been staan en kom op uw tenen omhoog. Dit versterkt de kuitmusculatuur en de tibialis posterior.
• Balans op één been: sta dertig seconden op één been, eventueel op een instabiele ondergrond (opgerold handdoek, balanskussen).

Rek de kuitmusculatuur. Een verkorte kuitmusculatuur (musculus gastrocnemius en musculus soleus) beperkt de dorsaalflexie van de enkel en versterkt de pronatie. Rek dagelijks uw kuiten gedurende minstens dertig seconden per been.

Let op uw looptechniek. Als hardloper kunt u letten op een kortere paslengte en een landingspatroon onder uw zwaartepunt. Overweeg een loopanalyse bij FootFlow om uw techniek te optimaliseren.

Vervang versleten schoenen tijdig. Loopschoenen verliezen na 600 tot 800 kilometer hun demping en ondersteuning. Draag versleten schoenen niet langer dan nodig.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem biedt podoloog Marie Roelstraete een wetenschappelijk onderbouwde aanpak voor de behandeling van overpronatie. De behandeling is gericht op het controleren van de overmatige pronatie en het voorkomen of behandelen van gerelateerde klachten.

Biomechanisch onderzoek. Het traject start met een uitgebreid biomechanisch onderzoek. Podoloog Marie Roelstraete analyseert uw voetstand, enkelpositie en beenas in stand en tijdens het stappen. Met behulp van een dynamische drukplatmeting en een visuele loopanalyse wordt de mate van overpronatie nauwkeurig gekwantificeerd. Eventuele bijkomende afwijkingen — een lengteverschil, spierzwakte of gewrichtsbeperking — worden hierbij eveneens opgespoord.

Steunzolen op maat. Op basis van de bevindingen vervaardigt podoloog Marie Roelstraete steunzolen op maat met een mediale wig en voetboogondersteuning die de voet in een meer neutrale positie stuurt. Deze steunzolen beperken de overmatige pronatie zonder de natuurlijke schokabsorberende beweging volledig te blokkeren. Voor sporters worden de steunzolen specifiek afgestemd op de sport en het type schoeisel.

Sportpodologie. Voor hardlopers en sporters biedt FootFlow een sportpodologisch advies aan. Dit omvat een loopanalyse, gericht schoeiseladvies en eventueel aanpassingen aan het trainingsschema. Podoloog Marie Roelstraete heeft ruime ervaring met recreatieve en competitieve sporters.

Oefenprogramma. U ontvangt een gepersonaliseerd oefenprogramma gericht op het versterken van de voet- en onderbeenmusculatuur, het verbeteren van de proprioceptie (evenwichtsgevoel) en het optimaliseren van de looptechniek.

Opvolging. Regelmatige controleafspraken zorgen ervoor dat de steunzolen optimaal blijven functioneren en dat het behandelplan bijgestuurd wordt naargelang uw evolutie.

Wanneer naar de huisarts?

Overpronatie is in de meeste gevallen goed behandelbaar met podologische zorg. Raadpleeg uw huisarts wanneer:

• U aanhoudende pijn ervaart in de voet, enkel, scheenbeen of knie die niet verbetert na zes tot acht weken met steunzolen en oefeningen.
• Er zwelling of warmte optreedt rond de enkel of het voetgewelf, wat kan wijzen op een peesontsteking of peesscheur.
• U een plotselinge toename van pijn of een knapgeluid ervaart in de enkel of het voetgewelf, wat op een acuut peesletsel kan duiden.
• De overpronatie progressief verergert en gepaard gaat met een toenemende afvlakking van het voetgewelf (mogelijke dysfunctie van de tibialis posterior pees).
• U diabetes heeft, omdat veranderde voetmechanica bij diabetespatiënten extra aandacht vereist.

Bij FootFlow in Zwevegem onderhoudt podoloog Marie Roelstraete nauwe contacten met huisartsen, sportartsen en orthopedische chirurgen in de regio om een multidisciplinaire aanpak te faciliteren wanneer dit aangewezen is. Maak een afspraak voor een grondig biomechanisch onderzoek en deskundig advies over uw overpronatie.