Hamertenen – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat zijn hamertenen?

Hamertenen (digiti mallei) zijn veelvoorkomende standafwijkingen van de kleinere tenen (tweede tot en met vijfde teen) waarbij het middelste teengewricht (proximaal interfalangeaal gewricht of PIP-gewricht) in een abnormale buigstand staat. Hierdoor steekt het middelste deel van de teen omhoog terwijl de teentop naar beneden wijst, wat de teen het kenmerkende hamervorming uiterlijk geeft.

Het is belangrijk hamertenen te onderscheiden van twee verwante aandoeningen: bij een klauwteen (digitus flexus) zijn zowel het middelste als het uiterste teengewricht (distaal interfalangeaal gewricht of DIP-gewricht) gebogen, en bij een molenbeekteen (mallet toe) is enkel het uiterste gewricht aangedaan.

Hamertenen worden ingedeeld in twee categorieën naargelang de flexibiliteit:

• Flexibele hamertenen: De teen kan nog passief gestrekt worden. Dit is het vroege stadium, waarin conservatieve behandeling het meest effectief is.
• Rigide (stijve) hamertenen: Het gewricht is gefixeerd in de gebogen stand en kan niet meer gestrekt worden. Dit stadium treedt op na langdurig bestaan van de afwijking en vereist vaak chirurgische correctie.

Bij podologiepraktijk FootFlow in Zwevegem ziet podoloog Marie Roelstraete regelmatig patiënten met hamertenen. Door een combinatie van biomechanisch onderzoek, steunzolen op maat en teenortheses kan de progressie van de aandoening vertraagd worden en de klachten verlicht.

Oorzaken

Hamertenen ontstaan door een verstoring van het evenwicht tussen de spieren en pezen die de teenstand controleren:

Spier-pezenonbalans. De tenen worden bewogen door kleine spieren en pezen die vanuit de voet en het onderbeen naar de tenen lopen. Wanneer de buigende spieren (flexoren) sterker trekken dan de strekkende spieren (extensoren), wordt de teen geleidelijk in een gebogen stand getrokken. Deze onbalans kan verschillende oorzaken hebben.

Biomechanische afwijkingen. Overmatige pronatie, een platvoet of een instabiel voorvoetmechanisme veranderen de spanning op de teenspieren en -pezen. Bij overmatige pronatie moeten de teenbuigers harder werken om grip te houden, waardoor ze geleidelijk verkorten en de teen in buigstand trekken.

Hallux valgus. Een scheve grote teen neemt vaak de plaats in van de tweede teen, waardoor deze naar boven geduwd of overlapt wordt. Hallux valgus is daarom een veelvoorkomende oorzaak van een hamerteen van de tweede teen.

Schoeisel. Te nauwe, te korte of te spitse schoenen dwingen de tenen in een gebogen positie. Hoge hakken schuiven de voet naar voren in de schoen, waardoor de tenen tegen de neus van de schoen geduwd worden. Bij langdurig gebruik passen de spieren en pezen zich aan deze positie aan.

Trauma. Een eerdere teenbreuk of ernstige verwonding kan de teenmechanica verstoren en tot een hamerteen leiden.

Neuromusculaire aandoeningen. Aandoeningen zoals de ziekte van Charcot-Marie-Tooth, diabetes-gerelateerde neuropathie of een beroerte kunnen de zenuwfunctie en spierbalans in de voet verstoren, wat leidt tot teendeformiteiten.

Lengte van de teen. Een tweede teen die langer is dan de grote teen (ook wel Morton’s teen of Griekse voet) is vatbaarder voor hamertenen omdat de langere teen meer druk ondervindt van het schoeisel.

Leeftijd. Met het ouder worden nemen de spiersterkte en de elasticiteit van de pezen af, waardoor het risico op standafwijkingen toeneemt.

Symptomen

De symptomen van hamertenen variëren naargelang het stadium en de ernst van de afwijking:

• Zichtbare teenafwijking: De teen staat zichtbaar gebogen in het middelste gewricht. In het beginstadium is de afwijking subtiel, maar naarmate de aandoening vordert, wordt de buigstand uitgesproken.
• Eelt en likdoorns: Door de abnormale teenstand ontstaat verhoogde druk op de bovenzijde van het gebogen gewricht (waar de teen tegen het schoeisel drukt) en op de teentop. Hierop vormt zich eelt en kunnen pijnlijke likdoorns ontstaan.
• Pijn bij het dragen van schoenen: De gebogen teen ondervindt druk van het schoeisel, vooral bij gesloten schoenen met een lage teenbox. Dit veroorzaakt pijn en irritatie.
• Roodheid en zwelling: De huid over het gebogen gewricht kan rood, geïrriteerd en gezwollen zijn.
• Metatarsalgie: Pijn onder de bal van de voet, veroorzaakt door een veranderde drukverdeling. Omdat de gebogen teen minder bijdraagt aan de dragende functie, worden de metatarsaalkoppen overbelast.
• Beperkte beweeglijkheid: In het gevorderde stadium kan het teengewricht verstijven, waardoor de teen niet meer gestrekt kan worden.
• Blaarvorming: Herhaalde wrijving op drukpunten kan leiden tot blaren.
• Moeilijk schoeisel vinden: Steeds meer moeite om schoenen te vinden die comfortabel passen zonder druk op de gebogen tenen.

Risicofactoren

De volgende factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van hamertenen:

• Vrouwelijk geslacht: Vrouwen worden vaker getroffen, deels door het vaker dragen van hoge hakken en nauwe schoenen.
• Leeftijd: Het risico neemt toe met de leeftijd door verlies van spiersterkte en peeslaxiteit.
• Hallux valgus: Een scheve grote teen verhoogt het risico op een hamerteen van de tweede teen.
• Lange tweede teen (Morton’s teen): Een tweede teen die langer is dan de grote teen is vatbaarder.
• Platvoeten of holvoeten: Afwijkende voetstructuren beïnvloeden de spier-pezenbalans in de tenen.
• Diabetes en neuropathie: Zenuwschade verstoort de spierbalans in de voet.
• Reumatoïde artritis: Gewrichtsontsteking kan leiden tot teendeformiteiten.
• Ongepast schoeisel: Jarenlang dragen van te nauwe, te spitse of te korte schoenen.

Wat kunt u zelf doen?

Bij flexibele hamertenen kunt u met de volgende maatregelen de klachten verlichten en de progressie vertragen:

Ruim schoeisel. Dit is de allerbelangrijkste maatregel. Draag schoenen met een ruime, hoge teenbox die de tenen voldoende ruimte geeft om in een natuurlijke positie te liggen. Vermijd schoenen met een spitse neus en hakken hoger dan 3 centimeter. De schoenen moeten lang genoeg zijn: een duimbreedte ruimte tussen de langste teen en de neus van de schoen.

Teenoefeningen. Versterk de intrinsieke voetspieren door regelmatig teenspreiding- en teenstrekkingoefeningen te doen. Probeer kleine voorwerpen (knikkers, een potlood) op te rapen met uw tenen. Spreid uw tenen zo ver mogelijk uit elkaar en houd dit 5 seconden vast. Herhaal 10 tot 15 maal.

Handmatig stretchen. Trek de aangedane teen voorzichtig recht met uw hand en houd deze positie enkele seconden vast. Herhaal dit meerdere keren per dag. Dit helpt de verkorte pezen te rekken en de soepelheid te behouden.

Teenspacers en teenbeschermers. Siliconen teenspacers houden de tenen uit elkaar en verminderen onderlinge druk. Teenbeschermers (buisjes of kapjes van siliconen) over de gebogen teen beschermen tegen druk en wrijving van het schoeisel.

Eeltverzorging. Onderhoud het eelt en de likdoorns op de drukpunten met een puimsteen of voetvijl na een voetbad. Laat hardnekkig eelt professioneel behandelen.

Blote voeten lopen. Loop thuis regelmatig op blote voeten om de intrinsieke voetspieren te activeren en de tenen in een natuurlijke positie te laten functioneren.

Behandeling bij FootFlow

Bij podologiepraktijk FootFlow in Zwevegem biedt podoloog Marie Roelstraete een uitgebreide conservatieve behandeling voor hamertenen.

Biomechanisch onderzoek. Een grondig biomechanisch onderzoek brengt de onderliggende oorzaken van de hamerteenvorming in kaart. Marie Roelstraete analyseert uw voetstand, looppatroon, drukverdeling en de beweeglijkheid van de gewrichten. Dit onderzoek is onmisbaar om een gerichte behandelstrategie op te stellen.

Steunzolen op maat. Op basis van het biomechanisch onderzoek worden steunzolen op maat vervaardigd die de voetmechanica optimaliseren. De zolen corrigeren biomechanische afwijkingen (zoals overmatige pronatie), ondersteunen de voetboog en verbeteren de drukverdeling onder de voorvoet. Een metatarsale pelotte in de zool kan de metatarsaalkoppen ontlasten en de tenen helpen strekken.

Teenorthese (orthoplastie). Marie Roelstraete kan op maat gemaakte siliconen teenorthesen vervaardigen die de gebogen teen in een gecorrigeerde positie houden. Deze orthoplastieën worden op maat gemold op uw voet en bieden een comfortabele, beschermende correctie die in het schoeisel gedragen wordt.

Eelt- en likdoornbehandeling. Het eelt en de likdoorns die ontstaan op de drukpunten van de hamertenen worden professioneel en pijnloos verwijderd. Dit biedt directe verlichting van de pijnklachten.

Oefenprogramma. U ontvangt een gepersonaliseerd oefenprogramma gericht op het versterken van de intrinsieke voetspieren en het behouden van de beweeglijkheid van de teengewrichten. Bij flexibele hamertenen kan een consequent oefenprogramma de teenstand verbeteren.

Schoeiselsadvies. Marie Roelstraete geeft u deskundig advies over het meest geschikte schoeisel voor uw situatie. Goed schoeisel is een onmisbaar onderdeel van de behandeling van hamertenen.

Opvolging. De evolutie van de teenstand en de effectiviteit van de behandeling worden regelmatig geëvalueerd. Steunzolen en teenorthesen worden waar nodig bijgesteld.

Wanneer naar de huisarts?

Hoewel hamertenen in veel gevallen uitstekend conservatief behandeld kunnen worden, zijn er situaties die een medische evaluatie vereisen:

• De hamerteen is rigide (stijf) en veroorzaakt aanhoudende pijn ondanks conservatieve behandeling. Een chirurgische correctie kan dan overwogen worden.
• Er zijn tekenen van infectie (roodheid, warmte, zwelling, pus) ter hoogte van een likdoorn of eeltplek op de hamerteen.
• U bent diabetespatiënt en merkt teenafwijkingen op. Bij diabetes vereisen voetproblemen extra medische aandacht.
• De hamerteen interfereert met uw dagelijks functioneren en u overweegt een operatieve correctie.
• Er is een open wonde ontstaan ter hoogte van de drukpunten.
• De afwijking verergert snel ondanks podologische behandeling.
• U vermoedt een onderliggende neurologische aandoening (gevoelloosheid, spierzwakte in de voet).
• U wilt een verwijzing naar een orthopedisch chirurg voor een chirurgische evaluatie.

Podoloog Marie Roelstraete bij FootFlow in Zwevegem werkt nauw samen met huisartsen en specialisten in de regio Zwevegem en Kortrijk. Na een grondig biomechanisch onderzoek kan zij u gericht adviseren over de meest geschikte behandelstrategie en u indien nodig doorverwijzen voor een chirurgische evaluatie. Neem gerust contact op voor een persoonlijke beoordeling.