Hallux Limitus – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is hallux limitus?

Hallux limitus is een aandoening waarbij het gewricht aan de basis van de grote teen, het eerste metatarsofalangeale gewricht (MTP-1), een beperkte beweeglijkheid vertoont. De term komt uit het Latijn: “hallux” betekent grote teen en “limitus” verwijst naar de beperking. In een gezond gewricht kan de grote teen 65 tot 75 graden naar boven (dorsaalflexie) buigen. Bij hallux limitus is deze beweging merkbaar verminderd, vaak tot minder dan 30 tot 40 graden.

Dit is niet zomaar een onschuldige stijfheid. Het grote teengewricht speelt een cruciale rol bij het afwikkelen van de voet tijdens het stappen. Bij elke stap buigt de grote teen naar boven wanneer de hiel van de grond komt, waardoor het lichaamsgewicht over de voorvoet naar de tenen rolt. Als dit gewricht onvoldoende beweegt, wordt het normale looppatroon verstoord. Het lichaam gaat compenseren: de voet wikkelt via de buitenzijde af, de knie of heup wordt anders belast, en er ontstaan klachten die ogenschijnlijk niets met de grote teen te maken hebben.

Hallux limitus is het voorstadium van hallux rigidus, waarbij het gewricht volledig verstijft. Vroegtijdige herkenning en behandeling zijn daarom van groot belang om de progressie te vertragen. Bij FootFlow in Zwevegem helpt podoloog Marie Roelstraete patiënten uit de regio Kortrijk en omstreken met een gerichte aanpak van hallux limitus.

Oorzaken

De beperkte beweeglijkheid van het grote teengewricht kan verschillende oorzaken hebben:

Artrose (slijtage): de meest voorkomende oorzaak is degeneratieve slijtage van het kraakbeen in het MTP-1 gewricht. Net als bij artrose in andere gewrichten slijt het kraakbeen dat de botoppervlakken bedekt geleidelijk weg. Er vormen zich botuitsteeksels (osteofyten) die de beweging mechanisch blokkeren. Dit is een progressief proces dat verergert met de tijd.

Structurele afwijkingen: een abnormaal lang of verhoogd eerste middenvoetsbeentje (metatarsus primus elevatus) kan de beweeglijkheid van het grote teengewricht beperken. Deze anatomische variant is vaak aangeboren en leidt al op jongere leeftijd tot klachten.

Biomechanische overbelasting: overmatige pronatie (naar binnen kantelen van de voet) verhoogt de druk op het eerste MTP-gewricht. Bij elke stap wordt het gewricht overbelast, wat op termijn tot kraakbeenschade en gewrichtsslijtage leidt.

Trauma: een eerder letsel aan de grote teen, zoals een breuk, verstuiking of herhaaldelijk microtrauma (bijvoorbeeld bij voetballers die veel koppen en trappen), kan het kraakbeen beschadigen en de ontwikkeling van artrose versnellen.

Jicht en andere vormen van artritis: jichtaanvallen in het grote teengewricht veroorzaken ontsteking en kraakbeenschade. Reumatoïde artritis kan eveneens het MTP-1 gewricht aantasten.

Genetische aanleg: de vorm en structuur van de voet worden deels erfelijk bepaald. Een familiaire predispositie voor hallux limitus is beschreven.

Beroeps- en sportbelasting: beroepen en sporten die herhaaldelijk maximale dorsaalflexie van de grote teen vereisen (hurken, op de tenen staan, sprinten) belasten het gewricht bovenmatig.

Symptomen

Hallux limitus ontwikkelt zich doorgaans geleidelijk. De symptomen verergeren over maanden tot jaren:

• Pijn bij beweging: pijn aan de bovenzijde of de zijkanten van het grote teengewricht, vooral bij het afwikkelen van de voet tijdens het stappen. De pijn is het ergst bij activiteiten die dorsaalflexie vereisen, zoals traplopen, hurken of hardlopen.
• Stijfheid: het gewricht voelt stijf aan, met name ‘s ochtends of na een periode van rust. Het lukt niet meer om de grote teen volledig naar boven te buigen.
• Zwelling: het gewricht kan gezwollen zijn, vooral na belasting. Een verdikking aan de bovenzijde van het gewricht (dorsale osteofyt of dorsale bunion) is vaak zichtbaar en voelbaar.
• Compensatoir looppatroon: omdat het gewricht niet voldoende buigt, past het lichaam het looppatroon aan. De voet wikkelt via de buitenrand af (laterale afwikkeling), of de patiënt draait de voet naar buiten. Dit kan leiden tot overbelasting van de buitenzijde van de voet, de knie of de heup.
• Eeltvorming: door het compensatoire looppatroon kan eelt ontstaan onder het tweede of derde metatarsale kopje, of aan de buitenzijde van de grote teen.
• Pijn in schoeisel: schoenen met een dunne, flexibele zool of een hoge hak forceren de dorsaalflexie en verergeren de pijn. Stijve schoenen voelen vaak comfortabeler.
• Beperking bij activiteiten: op de hurken zitten, op de toppen van de tenen staan, hardlopen en springen worden steeds moeilijker.

Risicofactoren

De volgende factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van hallux limitus:

• Overmatige pronatie: een platvoet of hypermobiele voet belast het eerste MTP-gewricht overmatig.
• Lang eerste middenvoetsbeentje: een anatomisch langer eerste metatarsaal vergroot de hefboom op het gewricht.
• Metatarsus primus elevatus: een verhoogd eerste middenvoetsbeentje beperkt de dorsaalflexie structureel.
• Leeftijd: de prevalentie neemt toe met de leeftijd door cumulatieve slijtage.
• Eerder trauma: fracturen, verstuikingen of herhaald microtrauma van het grote teengewricht.
• Familiaire aanleg: genetisch bepaalde voetvormen die het gewricht kwetsbaar maken.
• Jicht: urinezuurkristallen beschadigen het gewrichtskraakbeen.
• Overgewicht: meer lichaamsgewicht betekent meer belasting op het gewricht bij elke stap.
• Bepaalde sporten: voetbal, hardlopen, dans en sporten met veel richtingsveranderingen.
• Beroepen met langdurig staan of hurken: tegelzetters, loodgieters, tuiniers.

Wat kunt u zelf doen?

Bij de eerste tekenen van stijfheid of pijn in het grote teengewricht kunt u het volgende ondernemen:

Mobilisatieoefeningen: beweeg de grote teen dagelijks voorzichtig op en neer om de resterende beweeglijkheid te behouden. Trek de teen zachtjes naar boven en houd 10 seconden vast. Herhaal dit 10 keer, twee keer per dag. Forceer nooit voorbij de pijngrens.

Schoeiselkeuze: draag schoenen met een stevige zool die niet doorbuigt ter hoogte van de voorvoet. Een rocker-zool (wipzool) is ideaal omdat deze de voet helpt afwikkelen zonder dat het grote teengewricht maximaal hoeft te buigen. Vermijd hoge hakken en flexibele schoenen.

Koude-therapie: bij een pijnlijke opvlaming kunt u een ijspakking (in handdoek) gedurende 15 minuten op het gewricht leggen, twee tot drie keer per dag.

Ontstekingsremmers: een korte kuur met een NSAID (ibuprofen, naproxen) kan de pijn en ontsteking verminderen. Overleg met uw apotheker of huisarts.

Vermijd belastende activiteiten: beperk tijdelijk activiteiten die het gewricht overbelasten, zoals hurken, op de tenen staan, hardlopen of springen.

Contrast-bad: wissel warm en koud water af om de doorbloeding van het gewricht te bevorderen. Dompel uw voet afwisselend 3 minuten in warm en 1 minuut in koud water, herhaal 3 cycli.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem stelt podoloog Marie Roelstraete een individueel behandelplan op voor hallux limitus, gericht op pijnvermindering, functieverbetering en het vertragen van de progressie.

Biomechanisch onderzoek: Marie voert een uitgebreid onderzoek uit van de beweeglijkheid van het grote teengewricht, de voetstand, het looppatroon en de drukdistributie. Met behulp van ganganalyse kan zij vaststellen hoe de beperkte dorsaalflexie het looppatroon beïnvloedt en welke compensatiemechanismen er optreden.

Steunzolen op maat: de hoeksteen van de podologische behandeling is een steunzool op maat met specifieke elementen voor hallux limitus. Marie kan een Morton’s extension toepassen, een verlenging onder de grote teen die de dorsaalflexie beperkt en zo het gewricht ontlast. Bij matige klachten kan een stijve koolstofvezelplaat in de steunzool de voorvoet verstevigen. Correctieve elementen voor overmatige pronatie verminderen de belasting op het gewricht.

Teenorthese: een siliconen of thermoplastische orthese kan het grote teengewricht in een gunstige positie ondersteunen en de dorsaalflexie beperken zonder het loopcomfort te veel aan te tasten.

Manipulatie en mobilisatie: Marie kan het gewricht voorzichtig mobiliseren om de beweeglijkheid te optimaliseren en verklevingen te verminderen. Deze manuele technieken worden gecombineerd met een thuisoefenprogramma.

Schoeiseladvies: gericht advies over geschikt schoeisel, inclusief informatie over rocker-zolen, stijve zolen en geschikte merken. In sommige gevallen kan een doorverwijzing naar een orthopedisch schoentechnicus nodig zijn.

Eeltbehandeling: compensatoire eeltvorming wordt professioneel verwijderd om drukpunten te verminderen en het comfort te verbeteren.

Opvolging: regelmatige controleafspraken om het verloop van de aandoening te volgen en de behandeling bij te sturen. Bij progressie kan Marie tijdig doorverwijzen voor aanvullende behandeling.

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg uw huisarts in de volgende situaties:

• Ernstige of toenemende pijn die niet reageert op steunzolen, aangepast schoeisel en pijnstillers.
• Plotselinge, heftige pijn met roodheid en zwelling: dit kan wijzen op een jichtaanval, die een specifieke medicamenteuze behandeling vereist.
• Volledige verstijving: als het gewricht nauwelijks of niet meer beweegt (hallux rigidus), kan een chirurgisch advies aangewezen zijn.
• Compensatieklachten: pijn in de buitenzijde van de voet, knie, heup of rug die het gevolg is van een veranderd looppatroon.
• Beperking in dagelijkse activiteiten: als u door de stijfheid en pijn niet meer normaal kunt stappen of uw dagelijkse bezigheden uitvoeren.
• Verdenking op infectie: warmte, roodheid, koorts in combinatie met een gezwollen gewricht.

Uw huisarts kan een röntgenfoto aanvragen om de mate van artrose en de aanwezigheid van osteofyten te beoordelen. Bij onvoldoende resultaat van conservatieve behandeling kan een doorverwijzing naar een orthopedisch chirurg volgen voor een cheilectomie (verwijdering van botuitsteeksels) of in gevorderde stadia een arthrodese (gewrichtverstijving) of gewrichtsprothese.

Heeft u last van een stijve, pijnlijke grote teen? Wacht niet tot de klachten verergeren. Maak een afspraak bij FootFlow in Zwevegem. Podoloog Marie Roelstraete helpt patiënten uit Zwevegem, Kortrijk en de ruimere regio met een persoonlijke, evidence-based aanpak van hallux limitus.