Haglund Exostose – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is een Haglund exostose?

Een Haglund exostose is een benige verdikking of uitstulping aan de achterkant-bovenzijde van het hielbeen (calcaneus), precies ter hoogte van waar de achillespees aanhecht. De aandoening is vernoemd naar de Zweedse orthopedisch chirurg Patrick Haglund, die de afwijking in 1928 voor het eerst beschreef. In de volksmond wordt het ook wel een “pump bump” genoemd, omdat het dragen van stijve pumps de klachten kan uitlokken of verergeren.

Het prominente botgedeelte wrijft bij elke stap tegen de hielkap van de schoen, wat leidt tot irritatie van de omliggende weke delen. De bursa retrocalcanearis, een klein slijmbeurs dat gelegen is tussen het hielbeen en de achillespees, raakt vaak ontstoken (bursitis). Daarnaast kan het botuitsteeksel ook de achillespees zelf irriteren, met een insertietendinopathie als gevolg.

Haglund exostose komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, mede door het dragen van schoeisel met een stijve, smalle hielkap. Toch kan iedereen er last van krijgen, ongeacht geslacht of leeftijd. Bij FootFlow in Zwevegem begeleidt podoloog Marie Roelstraete patiënten met Haglund exostose door middel van biomechanisch onderzoek en steunzolen op maat.

Oorzaken

De Haglund exostose ontstaat door een combinatie van anatomische aanleg en mechanische factoren:

Anatomische vorm van het hielbeen: de primaire oorzaak is een aangeboren prominente achterste bovenkant van het hielbeen. Deze anatomische variant zorgt ervoor dat het bot meer uitsteekt dan normaal, waardoor het in conflict komt met het schoeisel en de omliggende structuren.

Schoeisel met stijve hielkap: schoenen met een harde, stijve achterkant drukken herhaaldelijk op de benige prominentie. Pumps, leren veterschoenen, schaatsen en wandelschoenen met een rigide hielstuk zijn veelvoorkomende boosdoeners. Vandaar de naam “pump bump”.

Biomechanische afwijkingen: een cavusvoet (holvoet) met een steile calcaneus-inclinatie vergroot de prominentie van de achterkant van het hielbeen. Ook een strakke achillespees of een varusstand van de achtervoet kan bijdragen.

Overbelasting van de achillespees: repetitieve belasting bij sporten zoals hardlopen, springen of bergoplopen verhoogt de tractie op de achillespees ter hoogte van de insertie. Deze herhaalde trekkracht stimuleert botaanmaak en kan de exostose doen toenemen.

Strakke kuitmusculatuur: verkortde kuitspieren verhogen de spanning op de achillespees, wat de druk ter hoogte van de aanhechting op het hielbeen vergroot.

Genetische factoren: de vorm van het hielbeen wordt gedeeltelijk erfelijk bepaald. Familiale predispositie voor een prominente Haglund-deformiteit is beschreven in de medische literatuur.

Symptomen

De klachten bij een Haglund exostose zijn kenmerkend en relatief eenvoudig te herkennen:

• Zichtbare bult: een harde, benige verdikking is zichtbaar en voelbaar aan de achterkant van de hiel, net boven de schoenrand. De bult kan aan een of beide hielen voorkomen.
• Pijn achter de hiel: de pijn is gelokaliseerd aan de achterzijde van de hiel, ter hoogte van de botprominentie. De pijn neemt toe bij het dragen van gesloten schoenen en bij activiteiten zoals lopen, traplopen of hardlopen.
• Roodheid en zwelling: de huid over de bult kan rood, gezwollen en warm zijn door de voortdurende wrijving. Soms vormt zich een bursitis (slijmbeursontsteking) die als een weke, pijnlijke zwelling voelbaar is.
• Eeltvorming of blaarvorming: herhaaldelijke wrijving tussen de bult en het schoeisel kan leiden tot eeltvorming of terugkerende blaren op de achterkant van de hiel.
• Pijn bij druk: het aanraken of indrukken van de bult is pijnlijk. Zelfs lichte druk van een schoenrand kan al oncomfortabel zijn.
• Stijfheid in de ochtend: sommige patiënten ervaren stijfheid en pijn bij de eerste stappen ‘s ochtends, vooral als er een begeleidende achillespeesontsteking is.
• Crépitatie: bij het bewegen van de voet kan soms een knarsend of schurend gevoel voelbaar zijn ter hoogte van de bult, veroorzaakt door de wrijving van de achillespees over het botuitsteeksel.

Risicofactoren

De volgende factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van klachten door een Haglund exostose:

• Holvoet (cavusvoet): een hoge voetboog met steile hielstand maakt de achterkant van het hielbeen prominenter.
• Strakke achillespees: verkortde kuitspieren en achillespees verhogen de druk op de hielbeenprominentie.
• Schoeisel met stijve hielkap: pumps, werkschoenen, schaatsen en bergschoenen zijn veelvoorkomende oorzaken.
• Vrouwelijk geslacht: vrouwen worden vaker getroffen, vermoedelijk door schoeiselkeuze.
• Overbelasting bij sport: hardlopen, springen en bergsport belasten de achterzijde van de hiel intensief.
• Varusstand achtervoet: een naar binnen gekantelde hiel vergroot de druk lateraal achter op het hielbeen.
• Familiale aanleg: erfelijke variatie in de vorm van het hielbeen.
• Overgewicht: extra lichaamsgewicht verhoogt de belasting op de achillespees en het hielbeen.

Wat kunt u zelf doen?

Bij milde klachten kunt u de volgende zelfzorgmaatregelen toepassen:

Schoeiselwijziging: de belangrijkste maatregel is het vermijden van schoenen met een stijve, drukkende hielkap. Draag schoenen met een zachte of open achterkant. Klompen, sandalen of slippers zonder hielkap geven vaak onmiddellijke verlichting.

Hielkussentjes en bescherming: breng een zacht siliconen kussentje of een gel-hielpad aan in uw schoen ter hoogte van de bult. In de apotheek zijn ook beschermende hielpleisters verkrijgbaar die de wrijving verminderen.

Hielverhoging: een lichte hielverhoging (5-10 mm) in de schoen kan de hoek van de achillespees veranderen en de druk op de Haglund-deformiteit verminderen.

IJsapplicatie: bij acute ontsteking kunt u twee tot drie keer per dag gedurende 15 minuten een ijspakking (in een handdoek) op de achterkant van de hiel aanbrengen.

Stretchen: rek dagelijks uw kuitspieren en achillespees met specifieke oefeningen. Ga hiervoor met uw voorvoet op een traptreden staan en laat uw hielen langzaam zakken. Houd 30 seconden vast en herhaal drie keer. Doe dit twee tot drie keer per dag.

Ontstekingsremmers: bij acute pijn kan een korte kuur met een ontstekingsremmer (ibuprofen of naproxen) helpen. Overleg dit altijd met uw apotheker of huisarts.

Activiteitaanpassing: vermijd tijdelijk activiteiten die de klachten verergeren, zoals hardlopen en traplopen. Kies voor lage-impactsporten zoals zwemmen of fietsen.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem biedt podoloog Marie Roelstraete een gerichte behandeling aan voor Haglund exostose, gebaseerd op een grondig biomechanisch onderzoek.

Biomechanisch onderzoek: Marie analyseert uw voetstand, hielstand, voetboog en looppatroon. Zij beoordeelt de mobiliteit van het enkelgewricht, de spanning op de achillespees en de anatomie van het hielbeen. Dit onderzoek is essentieel om de bijdragende factoren in kaart te brengen.

Steunzolen op maat: op basis van het biomechanisch onderzoek vervaardigt Marie steunzolen die specifiek ontworpen zijn om de belasting op de Haglund-prominentie te verminderen. De steunzolen bevatten doorgaans een lichte hielverhoging om de tractie op de achillespees te reduceren, evenals correctieve elementen die een eventuele varusstand corrigeren. Het materiaal onder de hiel is gekozen voor optimale schokabsorptie.

Hielorthese: in sommige gevallen vervaardigt Marie een op maat gemaakte siliconen hielorthese die de druk rondom de Haglund-deformiteit herverdrukt en het wrijvingscontact met het schoeisel minimaliseert.

Drukontlasting: Marie kan met behulp van viltverbanden of polstertechnieken de directe druk op de bult verlichten, wat vooral nuttig is in de acute fase.

Schoeiseladvies: gericht advies over het meest geschikte schoeisel voor uw specifieke situatie, rekening houdend met uw beroep, dagelijkse activiteiten en sportieve ambities.

Taping: functionele taping kan tijdelijk de achillespees ontlasten en de prikkelende factoren verminderen gedurende de acute fase.

Oefentherapie: Marie geeft u een thuisoefenprogramma mee gericht op het verlengen van de kuitmusculatuur en het versterken van de voetmusculatuur.

Wanneer naar de huisarts?

Hoewel Haglund exostose in de meeste gevallen goed reageert op conservatieve podologische behandeling, zijn er situaties waarin u uw huisarts moet raadplegen:

• Ernstige pijn die niet verbetert na 6 tot 8 weken conservatieve behandeling met steunzolen en aanpassing van schoeisel.
• Toenemende zwelling en roodheid die wijzen op een ernstige bursitis of een mogelijke infectie.
• Beperking van de dagelijkse activiteiten: als u door de pijn niet meer normaal kunt stappen, werken of uw huishoudelijke taken uitvoeren.
• Koorts in combinatie met een rode, warme, gezwollen hiel, wat kan wijzen op een infectie.
• Pijn die uitstraalt naar de kuit of de onderkant van de voet, wat op een andere pathologie kan wijzen.
• Knobbels of zwelling die snel in omvang toenemen en geen duidelijke mechanische oorzaak hebben.

Uw huisarts kan een röntgenfoto aanvragen om de Haglund-deformiteit te bevestigen en de omvang ervan te beoordelen. Een echografie kan een begeleidende bursitis of achillespeesaantasting in beeld brengen. Bij onvoldoende resultaat van conservatieve behandeling kan een doorverwijzing naar een orthopedisch chirurg aangewezen zijn voor een eventuele operatieve verwijdering van het botuitsteeksel.

Heeft u last van een pijnlijke bult achter uw hiel? Maak een afspraak bij FootFlow in Zwevegem. Podoloog Marie Roelstraete onderzoekt uw klacht grondig en stelt een persoonlijk behandelplan op om u weer pijnvrij te laten stappen.