Fat Pad Atrofie – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is fat pad atrofie?

Fat pad atrofie is een aandoening waarbij het vetpolster onder het hielbeen (calcaneus) geleidelijk dunner wordt of verdwijnt. Dit vetpolster, ook wel het hielvetpolster of fat pad genoemd, is een gespecialiseerde structuur die bestaat uit kamertjes van vetweefsel, omgeven door stevige bindweefselwanden. In gezonde toestand fungeert het als een natuurlijke schokdemper die de krachten bij het neerkomen van de hiel tijdens het stappen opvangt.

Bij een volwassene is het hielvetpolster normaal ongeveer 1,5 tot 2 centimeter dik. Het kan drukken tot 3,5 keer het lichaamsgewicht opvangen tijdens het lopen. Wanneer dit vetpolster in dikte afneemt door atrofie, verliest de hiel zijn beschermende demping. Het hielbeen komt dichter bij het loopoppervlak te liggen, waardoor elke stap als het ware een directe botbelasting wordt. Dit leidt tot chronische hielpijn die het dagelijks functioneren ernstig kan beperken.

Bij FootFlow in Zwevegem ziet podoloog Marie Roelstraete regelmatig patiënten met fat pad atrofie. Het is een onderbelichte oorzaak van hielpijn die vaak verward wordt met fasciitis plantaris, terwijl de behandelaanpak fundamenteel verschilt.

Oorzaken

Het hielvetpolster kan om verschillende redenen dunner worden:

Veroudering is de meest voorkomende oorzaak. Net zoals de huid elasticiteit verliest met de jaren, neemt ook het vetweefsel onder de hiel in volume en veerkracht af. De bindweefselsepta die de vetkamertjes op hun plaats houden, verliezen hun stevigheid, waardoor het vetweefsel zijwaarts uitwijkt in plaats van de druk op te vangen.

Overbelasting door langdurig staan op harde ondergronden, intensief lopen of hoogintensieve impactsporten (zoals hardlopen of basketbal) kan het vetpolster sneller doen degenereren. Beroepen waarbij men veel op harde vloeren staat, zoals in de horeca, de gezondheidszorg of de industrie, vormen een risicofactor.

Overgewicht verhoogt de mechanische belasting op het hielvetpolster bij elke stap. De constante overbelasting versnelt de afbraak van het vetweefsel.

Corticosteroïd-injecties in de hiel, die soms gegeven worden voor fasciitis plantaris, kunnen als bijwerking het vetpolster doen verdunnen. Herhaaldelijke injecties vergroten dit risico aanzienlijk.

Systemische aandoeningen zoals reumatoïde artritis, lupus en andere auto-immuunziekten kunnen de kwaliteit van het bindweefsel en het vetpolster aantasten. Ook diabetes mellitus kan bijdragen aan veranderingen in de structuur van het hielvetpolster.

Abnormale voetmechanica zoals een cavusvoet (holvoet) kan de druk op de hiel concentreren en zo de slijtage van het vetpolster versnellen.

Symptomen

Fat pad atrofie kenmerkt zich door een typisch klachtenpatroon dat zich onderscheidt van andere oorzaken van hielpijn:

• Diep gelokaliseerde hielpijn: de pijn zit centraal onder het hielbeen, precies op de plek waar de hiel het loopoppervlak raakt. Het voelt alsof u op een steen loopt of rechtstreeks op het bot staat.
• Pijn bij belasting: de klachten nemen toe bij langdurig staan, wandelen of lopen, vooral op harde ondergronden zoals tegels, beton of asfalt.
• Verbetering bij ontlasting: de pijn neemt af bij rust en bij het dragen van goed gedempte schoenen of zachte slippers.
• Zichtbaar dunnere hiel: bij onderzoek is het vetpolster voelbaar dunner. Bij het knijpen in de hiel kan men het hielbeen duidelijk voelen. Vergelijking met de andere hiel kan een verschil in dikte aantonen.
• Geen ochtendstijfheid: in tegenstelling tot fasciitis plantaris zijn de eerste stappen ‘s ochtends meestal niet het pijnlijkst. De pijn ontstaat pas na langere belasting.
• Eeltvorming: door het verminderde vetpolster kan de huid onder de hiel meer frictie ondervinden, wat leidt tot overmatige eeltvorming.
• Blauwe verkleuring: in sommige gevallen kan een blauwige verkleuring onder de hiel zichtbaar zijn door micro-bloedinkjes als gevolg van het verminderde beschermende vetlaagje.

Risicofactoren

Bepaalde groepen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van fat pad atrofie:

• Leeftijd boven 40 jaar: het natuurlijke verouderingsproces is de belangrijkste risicofactor.
• Vrouwen na de menopauze: hormonale veranderingen beïnvloeden de vetdistributie en bindweefselkwaliteit.
• Overgewicht of obesitas: BMI boven 30 verhoogt de mechanische belasting op de hiel significant.
• Staande beroepen: langdurig staan op harde vloeren gedurende jaren.
• Hardlopers en impactsporten: herhaaldelijke hielbelasting bij het lopen versnelt de slijtage.
• Eerdere corticosteroïd-injecties in de hiel: medicamenteuze atrofie van het vetpolster.
• Reumatische aandoeningen: systemische ontsteking tast bindweefselstructuren aan.
• Diabetes mellitus: veranderingen in vetweefsel en doorbloeding.
• Cavusvoet (holvoet): geconcentreerde druk op hiel en voorvoet.
• Onvoldoende gedempte schoenen: jarenlang lopen op dunne, platte zolen versnelt de afbraak.

Wat kunt u zelf doen?

Hoewel fat pad atrofie niet omkeerbaar is, kunt u de klachten aanzienlijk verminderen met de volgende maatregelen:

Schoeisel aanpassen: draag schoenen met een goed gedempte zool, vooral onder de hiel. Vermijd schoenen met dunne, harde zolen en platte slippers. Sportschoenen met demping in de hielzone zijn een goede keuze voor dagelijks gebruik.

Hielkussentjes: in de apotheek of bij de drogist zijn siliconen of gel hielkussentjes verkrijgbaar die u in uw schoenen kunt plaatsen. Deze bieden een eerste verlichting, maar zijn geen vervanging voor steunzolen op maat.

Gewichtsbeheersing: bij overgewicht helpt afvallen om de belasting op het hielvetpolster te verminderen. Elke kilo minder betekent minder druk op uw hielen bij elke stap.

Activiteitaanpassing: beperk langdurig staan op harde ondergronden. Gebruik een stamat of anti-vermoeidheidsmat als u beroepshalve veel staat. Wissel staande en zittende activiteiten af.

IJsapplicatie: bij acute pijnopstoten kunt u een ijspakking (gewikkeld in een handdoek) gedurende 15 tot 20 minuten op de hiel leggen. Herhaal dit twee tot drie keer per dag.

Zachte ondergronden: loop bij voorkeur op zachte ondergronden. Thuis kunt u tapijt of zachte loopmatten gebruiken op hardstenen vloeren.

Stretchoefeningen: hoewel stretchen het vetpolster niet herstelt, kan het de kuitspieren en de plantaire fascia soepel houden, wat de algemene voetfunctie ten goede komt.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem stelt podoloog Marie Roelstraete een persoonlijk behandelplan op voor patiënten met fat pad atrofie. De aanpak is gericht op het compenseren van het verloren dempend vermogen en het optimaliseren van de voetfunctie.

Biomechanisch onderzoek: Marie voert een grondig onderzoek uit van uw voetstand, looppatroon en drukdistributie. Met behulp van drukmetingen kan zij precies vaststellen waar de overbelasting zich concentreert en hoe dun het vetpolster is. Dit onderzoek vormt de basis voor een gerichte behandeling.

Steunzolen op maat: de hoeksteen van de behandeling bij fat pad atrofie zijn steunzolen op maat met specifieke eigenschappen. Marie gebruikt schokabsorberende materialen zoals poron, EVA-schuim of visco-elastische gels onder de hiel om het verloren dempend effect van het vetpolster te compenseren. De steunzolen worden vervaardigd op basis van een individuele afdruk of scan van uw voeten.

Siliconen hielorthese: in aanvulling op of als alternatief voor steunzolen kan Marie een op maat gemaakte siliconen hielkap vervaardigen. Deze omsluit de hiel en houdt het resterende vetweefsel op de juiste positie, waardoor het beschikbare vetpolster optimaal benut wordt.

Schoeiselvadvies: Marie adviseert u over het meest geschikte schoeisel voor uw situatie, rekening houdend met uw dagelijkse activiteiten, beroep en sportbeoefening.

Eeltzorg: overtollig eelt onder de hiel wordt professioneel verwijderd, omdat eeltplekken de druk verder kunnen concentreren en de pijnklachten verergeren.

Opvolging en bijsturing: na het aanmeten van steunzolen plant Marie een opvolgconsultatie in om de effectiviteit te evalueren en eventuele aanpassingen door te voeren.

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg uw huisarts als de hielpijn ondanks bovenstaande maatregelen en podologische behandeling niet voldoende verbetert, of als u een van de volgende klachten ervaart:

• Ernstige pijn die uw dagelijks functioneren significant beperkt en niet reageert op conservatieve behandeling.
• Nachtelijke pijn die u uit uw slaap houdt, ook zonder belasting.
• Zwelling, roodheid of warmte rond de hiel die kan wijzen op een ontsteking of infectie.
• Tintelingen of gevoelloosheid in de voet, wat kan wijzen op zenuwproblematiek.
• Pijn na een trauma: bij een val of een misstap waarbij u verdenking heeft op een fractuur van het hielbeen.
• Systemische klachten zoals gewrichtspijn elders, huiduitslag of ochtendstijfheid, die kunnen wijzen op een reumatische aandoening.

Uw huisarts kan indien nodig een röntgenfoto of echografie aanvragen om andere oorzaken van hielpijn uit te sluiten, zoals een hielspoor, stressfractuur of zenuwbeknelling. In bepaalde gevallen kan een doorverwijzing naar een orthopedist of reumatoloog aangewezen zijn.

Heeft u last van hielpijn en vermoedt u fat pad atrofie? Neem contact op met FootFlow in Zwevegem voor een afspraak met podoloog Marie Roelstraete. Een gerichte diagnose is de eerste stap naar effectieve verlichting van uw klachten.