Fasciitis Plantaris – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is Fasciitis Plantaris?

Fasciitis plantaris is een ontsteking van de plantaire fascia, de stevige, peesachtige bindweefselplaat die zich uitstrekt van het hielbeen (calcaneus) tot de basis van de tenen. Deze fascia speelt een essentiële rol in de biomechanica van de voet: zij ondersteunt het voetgewelf, absorbeert schokken en fungeert als een veer die bij elke stap energie opslaat en weer vrijgeeft.

Wanneer de plantaire fascia overbelast wordt, ontstaan microbeschadigingen ter hoogte van de aanhechting op het hielbeen. Dit leidt tot een ontstekingsreactie en pijn, typisch aan de onderzijde van de hiel. Fasciitis plantaris is de meest voorkomende oorzaak van hielpijn bij volwassenen en treft naar schatting 10 procent van de bevolking op enig moment in het leven.

Bij FootFlow in Zwevegem behandelt podoloog Marie Roelstraete dagelijks patiënten met fasciitis plantaris. Door een combinatie van biomechanisch onderzoek, steunzolen op maat en gericht oefenadvies kan het herstel worden versneld en herhaling worden voorkomen.

Recentere inzichten suggereren dat fasciitis plantaris niet altijd een zuivere ontsteking betreft, maar eerder een degeneratief proces (fasciopathie) waarbij het weefsel chronisch beschadigd raakt zonder adequate hersteltijd. Dit onderscheid is klinisch relevant omdat het de behandelstrategie kan beïnvloeden.

Oorzaken

Fasciitis plantaris ontstaat door overbelasting van de plantaire fascia. De volgende factoren dragen bij:

• Overmatige mechanische belasting: langdurig staan, lopen of rennen, vooral op harde ondergronden, overbelast de plantaire fascia.
• Biomechanische afwijkingen: platvoeten (pes planus) met een verlaagd voetgewelf vergroten de spanning op de fascia. Paradoxaal genoeg kan ook een hoog voetgewelf (pes cavus) fasciitis plantaris veroorzaken, doordat de fascia strakker gespannen staat.
• Overmatige pronatie: het naar binnen kantelen van de voet bij het lopen verhoogt de trekkrachten op de fascia.
• Strakke kuitspieren: een verminderde dorsaalflexie (het opwaarts bewegen van de voet) door strakke kuitspieren of een korte achillespees verhoogt de spanning op de plantaire fascia aanzienlijk. Dit is een van de belangrijkste beïnvloedbare risicofactoren.
• Overgewicht: extra lichaamsgewicht verhoogt de mechanische belasting op de plantaire fascia bij elke stap.
• Plotselinge toename van activiteit: een snelle opbouw van loopkilometers, een nieuw trainingsprogramma of een andere sportactiviteit kan de fascia overbelasten.
• Leeftijd: met het ouder worden vermindert de elasticiteit van de fascia en neemt het beschermende vetweefsel onder de hiel af.
• Ongeschikt schoeisel: schoenen zonder voetgewelfondersteuning, te platte schoenen of versleten sportschoenen bieden onvoldoende bescherming.
• Beroepsgebonden: beroepen die langdurig staan of lopen vereisen, zoals verpleegkundigen, leraren, postbodes en fabrieksarbeiders.

Symptomen

De symptomen van fasciitis plantaris zijn karakteristiek en goed herkenbaar:

• Startpijn: de meest typische klacht is een scherpe, stekende pijn onder de hiel bij de eerste stappen na het opstaan ‘s ochtends of na langdurig zitten. De pijn wordt ook wel beschreven als “op een spijker trappen.”
• Verbetering na opwarming: de pijn neemt meestal af na enkele minuten lopen, wanneer de fascia opwarmt en oprekt.
• Pijn na langdurig staan of lopen: na uitgebreide belasting keert de pijn terug, soms heviger dan ‘s ochtends.
• Pijn bij druk op de hiel: drukpijn aan de mediale (binnenste) zijde van de hielonderkant, ter hoogte van de aanhechting van de fascia.
• Pijn bij het traplopen: het traplopen, vooral naar boven, kan bijzonder pijnlijk zijn.
• Geleidelijk begin: de klachten ontwikkelen zich doorgaans over weken tot maanden, vaak zonder een duidelijk uitlokkend moment.
• Eenzijdig of dubbelzijdig: de klachten treffen in de meerderheid van de gevallen één voet, maar kunnen ook dubbelzijdig voorkomen (bij ongeveer 30 procent).
• Stijfheid: een stijf gevoel in de voetzool, vooral ‘s ochtends.

Risicofactoren

De volgende factoren verhogen het risico op fasciitis plantaris:

• Leeftijd: de aandoening komt het vaakst voor tussen 40 en 60 jaar, hoewel zij op elke leeftijd kan optreden.
• Overgewicht en obesitas: een BMI boven 30 verhoogt het risico significant.
• Staand werk: beroepen die meer dan 6 uur per dag staan of lopen vereisen.
• Loopsporten: hardlopers, joggers en langeafstandswandelaars.
• Verminderde flexibiliteit: strakke kuitspieren en achillespees.
• Platvoeten of hoog voetgewelf: beide uitersten van de voetboogstructuur verhogen het risico.
• Overmatige pronatie: het naar binnen kantelen van de voet bij het lopen.
• Ongeschikt schoeisel: het dragen van platte schoenen, slippers of schoenen zonder ondersteuning.
• Diabetes mellitus: verhoogt het risico en kan het herstel vertragen.
• Plotselinge activiteitstoename: een snelle opbouw van sport of beweging.

Wat kunt u zelf doen?

Bij fasciitis plantaris kunt u zelf al veel doen om de klachten te verminderen:

1. Rekoefeningen: dit is een van de effectiefste zelfsorgmaatregelen.

   • Kuitspierrekking: sta met de voorvoet op een traprand, laat de hielen zakken en houd de rek 30 seconden aan. Herhaal 3 keer per been, meerdere keren per dag.
   • Fasciarekking: trek de grote teen naar boven (extensie) terwijl u met de andere hand de plantaire fascia masseert. Doe dit voor het opstaan ‘s ochtends.
   • Flesmassage: rol de voetzool over een koude of bevroren fles (met water), wat combineert het rekken met koeling.

2. Ijs appliceren: breng gedurende 15 minuten ijs aan onder de hiel na belastende activiteiten om de pijn en ontsteking te verminderen.

3. Rust en activiteitenmodificatie: verminder belastende activiteiten tijdelijk. Kies voor lage-impactactiviteiten zoals fietsen of zwemmen in plaats van hardlopen.

4. Schoeisel: draag schoenen met goede voetgewelfondersteuning en demping. Vermijd platte schoenen, slippers en op blote voeten lopen op harde vloeren.

5. Nachtspalk: een nachtspalk houdt de voet in een lichte dorsaalflexie, waardoor de fascia ‘s nachts in een gerekte positie blijft en de startpijn ‘s ochtends vermindert.

6. Gewichtsbeheersing: als overgewicht een rol speelt, kan afvallen de mechanische belasting op de fascia aanzienlijk verminderen.

7. Pijnstilling: paracetamol of een NSAID (ibuprofen) kan de pijn tijdelijk verlichten. Raadpleeg uw apotheker voor correct gebruik.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem biedt podoloog Marie Roelstraete een evidence-based behandeling voor fasciitis plantaris, gericht op het wegnemen van de oorzaak en het bevorderen van het herstel.

Biomechanisch onderzoek

Het biomechanisch onderzoek is de hoeksteen van de behandeling. Marie Roelstraete analyseert uw houding, beenstand, voetstructuur en gangpatroon. Met een drukplatmeting wordt de drukverdeling onder de voet objectief vastgelegd. Specifieke aandacht gaat naar de hoogte en functie van het voetgewelf, de mate van pronatie, de flexibiliteit van de kuitspieren en de achillespees, en de kwaliteit van het gangpatroon.

Steunzolen op maat

Op basis van het biomechanisch onderzoek worden steunzolen op maat vervaardigd. Bij fasciitis plantaris worden de zolen specifiek ontworpen om het voetgewelf te ondersteunen, de spanning op de plantaire fascia te verminderen en de drukverdeling te optimaliseren. Afhankelijk van de individuele bevindingen kunnen de zolen worden voorzien van een zachte hielcup, een voetgewelfsteun en materialen die de schokabsorptie verbeteren.

Steunzolen op maat behoren tot de meest effectieve conservatieve behandelingen voor fasciitis plantaris. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat zij de pijn significant verminderen en het functioneel herstel bevorderen.

Oefenprogramma

Marie Roelstraete stelt een persoonlijk oefenprogramma samen met specifieke rek- en versterkingsoefeningen voor de kuitmusculatuur, de plantaire fascia en de intrinsieke voetspieren. Excentrische kuitoefeningen en specifieke fasciarekking vormen de basis van dit programma.

Schoeiseladvies

U ontvangt concreet advies over geschikt dagelijks schoeisel en sportschoeisel. Marie Roelstraete beoordeelt uw huidige schoenen en adviseert welke kenmerken essentieel zijn voor uw situatie.

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg uw huisarts wanneer:

• De hielpijn aanhoudt na 4 tot 6 weken van zelfsorg en oefeningen.
• De pijn zodanig hevig is dat normaal lopen niet meer mogelijk is.
• De pijn toeneemt in plaats van afneemt ondanks rust en aanpassing van activiteiten.
• Er sprake is van zwelling, roodheid of warmte rond de hiel die niet past bij een typische fasciitis.
• U gevoelsstoornissen (doofheid, tintelingen) ervaart in de voet of hiel.
• De klachten ‘s nachts verergeren, wat kan wijzen op een andere diagnose.
• U diabetes mellitus heeft en nieuwe voetklachten ontwikkelt.
• De klachten langer dan 6 maanden aanhouden ondanks conservatieve behandeling.

De huisarts kan de diagnose bevestigen, andere oorzaken van hielpijn uitsluiten (zoals stressfractuur, zenuwbeknelling of systemische aandoening) en aanvullende behandelingen overwegen, zoals een corticosteroïd-injectie, shockwave-therapie of verwijzing naar een kinesitherapeut. In zeldzame, therapieresistente gevallen kan verwijzing naar een orthopedisch chirurg worden overwogen.

Fasciitis plantaris is een goed behandelbare aandoening met een uitstekende prognose. Meer dan 90 procent van de patiënten herstelt volledig met conservatieve behandeling. Hoe eerder de behandeling wordt gestart, hoe sneller het herstel. Neem gerust contact op met podoloog Marie Roelstraete bij FootFlow in Zwevegem voor een professionele beoordeling en behandeling op maat.