Diabetische Voet – Oorzaken, Symptomen & Behandeling

Wat is een diabetische voet?

De diabetische voet is een complex van voetproblemen dat ontstaat als complicatie van diabetes mellitus (type 1 en type 2). Het is een van de meest gevreesde complicaties van diabetes en vormt wereldwijd de belangrijkste oorzaak van niet-traumatische amputaties van de onderste ledematen. In België heeft naar schatting 15 tot 25 procent van alle diabetespatiënten gedurende zijn of haar leven te maken met een voetwonde.

De problematiek van de diabetische voet berust op twee pijlers: diabetische neuropathie (zenuwbeschadiging) en perifeer vaatlijden (doorbloedingsproblemen). Deze twee complicaties, afzonderlijk of in combinatie, maken de voet bijzonder kwetsbaar voor verwondingen, infecties en weefselafsterving.

Bij diabetische neuropathie tast een langdurig verhoogde bloedsuikerspiegel de zenuwen aan. De gevoelszenuwen zijn het eerst getroffen, waardoor de patiënt pijn, druk en temperatuur in de voeten steeds minder goed waarneemt. Een klein steentje in de schoen, een te nauwe schoen of een blaar worden niet meer opgemerkt. Daarnaast raken ook de motorische zenuwen aangetast, wat leidt tot spieratrofie en standsafwijkingen van de tenen (klauw- en hamertenen), en de autonome zenuwen, wat resulteert in een droge, kwetsbare huid door verminderde zweetproductie.

Bij FootFlow in Zwevegem is podoloog Marie Roelstraete RIZIV-erkend voor de behandeling van de diabetische voet en biedt zij gestructureerde voetzorg aan volgens de richtlijnen van het diabetesconventieprogramma.

Oorzaken

De diabetische voet is het resultaat van meerdere pathologische processen die door chronische hyperglykemie (verhoogde bloedsuiker) op gang worden gebracht:

Diabetische neuropathie. Dit is de belangrijkste oorzaak en is aanwezig bij meer dan 60 procent van de diabetespatiënten met voetproblemen. De neuropathie treft drie types zenuwen:

• Sensorische neuropathie: verlies van pijn-, tast- en temperatuurgevoel. De patiënt merkt drukplekken, verwondingen en infecties niet meer op.
• Motorische neuropathie: verzwakking en atrofie van de intrinsieke voetmusculatuur, wat leidt tot teenstandafwijkingen (klauw- en hamertenen) en een veranderde drukverdeling.
• Autonome neuropathie: verminderde zweetproductie waardoor de huid droog, schilferig en barst- en klooigevoelig wordt. Daarnaast ontstaat vasodilatatie, wat leidt tot een warm aanvoelende maar slecht gevoede voet.

Perifeer arterieel vaatlijden (PAV). Diabetes versnelt het atherosclerotisch proces in de bloedvaten van de benen en voeten. Een verminderde doorbloeding betekent dat weefsels minder zuurstof en voedingsstoffen ontvangen, waardoor de wondgenezing ernstig vertraagd is en het infectierisico toeneemt.

Verminderde immunologische afweer. Een verhoogde bloedsuikerspiegel verzwakt het immuunsysteem, waardoor infecties sneller optreden en moeilijker te bestrijden zijn.

Biomechanische veranderingen. De neuropathie-gerelateerde spieratrofie en teenstandafwijkingen leiden tot abnormale drukpunten op de voetzool. Op deze plekken ontstaat overmatig eelt, dat als een vreemd lichaam gaat werken en de onderliggende huid kan beschadigen.

Glycatie van weefsels. Chronische hyperglykemie veroorzaakt glycatie (versuikering) van collageen en andere eiwitten in pezen, ligamenten en gewrichtskapsels. Dit maakt de weefsels stijver en minder veerkrachtig, wat de biomechanische functie van de voet verder beïnvloedt.

Symptomen

De symptomen van de diabetische voet hangen af van het type en de ernst van de zenuw- en vaatschade:

Symptomen van neuropathie:

• Verminderd of afwezig gevoel in de voeten: patiënten merken verwondingen, blaren of drukplekken niet op.
• Tintelingen, brandend gevoel of prikkelende sensaties in de voeten, vooral ‘s nachts.
• Gevoelloosheid die geleidelijk optreedt, vaak startend in de tenen en zich uitbreidend naar de voetrug en het onderbeen (handschoen-sokpatroon).
• Spierzwakte en teenstandafwijkingen: klauw- en hamertenen.
• Droge, schilferige huid met barsten en kloven door autonome neuropathie.

Symptomen van vaatlijden:

• Koude voeten met een bleke of blauwige huidskleur.
• Pijn in de kuiten bij het lopen die verdwijnt in rust (claudicatio intermittens).
• Trage wondgenezing: zelfs kleine schaafwondjes genezen traag of helemaal niet.
• Haaruitval op de benen en voeten.
• Verzwakte of afwezige voetpulsen.

Waarschuwingssignalen voor een voetwonde:

• Roodheid, zwelling of warmte op een specifieke plek.
• Donkere verkleuring van de huid of nagels.
• Vochtuittreding of pus.
• Onverklaarbare koorts bij een diabetespatiënt.

Risicofactoren

Niet elke diabetespatiënt ontwikkelt voetproblemen. De volgende factoren verhogen het risico aanzienlijk:

• Langdurige diabetes: hoe langer de ziekteduur, hoe groter de kans op neuropathie en vaatproblemen.
• Slecht gereguleerde bloedsuiker: een chronisch verhoogd HbA1c (boven 7 procent) versnelt zenuw- en vaatschade.
• Roken: vernauwt de bloedvaten en verergert het perifeer vaatlijden.
• Eerder voetwonde of amputatie: het risico op een nieuw ulcus is na een eerste episode sterk verhoogd (recidiefrisico tot 50 procent binnen twee jaar).
• Teenstandafwijkingen: klauw- en hamertenen creëren abnormale drukpunten.
• Eeltvorming: dik eelt op de voetzool kan onderliggende weefsels beschadigen.
• Verkeerd schoeisel: schoenen die te nauw zijn, drukken of wrijven.
• Verminderde mobiliteit: patiënten die moeite hebben hun voeten te inspecteren of te verzorgen.
• Nierinsufficiëntie: nierproblemen zijn geassocieerd met een slechter vaatstelsel en vertraagde genezing.

Wat kunt u zelf doen?

Dagelijkse voetzorg is van levensbelang voor diabetespatiënten. De volgende maatregelen helpen voetproblemen te voorkomen:

Inspecteer uw voeten dagelijks. Controleer elke dag uw voeten op wondjes, blaren, rode plekken, zwelling, droge huid en nagelafwijkingen. Gebruik een spiegel voor de voetzool of vraag hulp aan een partner of familielid als u moeite heeft uw voeten te zien.

Was uw voeten dagelijks. Gebruik lauw water (controleer de temperatuur met uw elleboog, niet met uw voeten) en een milde zeep. Droog uw voeten grondig af, vooral tussen de tenen, om schimmelinfecties te voorkomen.

Hydrateer uw huid. Breng dagelijks een vochtinbrengende crème aan op uw voeten om droogheid en kloven te voorkomen. Smeer niet tussen de tenen, want een vochtig milieu daar bevordert schimmelgroei.

Knip uw nagels voorzichtig. Knip de nagels recht af, niet te kort, en vijl scherpe randjes bij. Bij verminderd gevoel of verdikte nagels laat u dit over aan podoloog Marie Roelstraete bij FootFlow.

Draag geschikt schoeisel. Kies schoenen van leder of ademend materiaal met een ruime teenbox, zonder naden aan de binnenzijde die kunnen schuren. Draag altijd sokken zonder dikke naden. Controleer uw schoenen voor het aantrekken op steentjes of onregelmatigheden.

Vermijd blootsvoets lopen. Loop nooit op blote voeten, ook niet binnenshuis. Een klein voorwerp op de grond kan een wondje veroorzaken dat u niet voelt.

Rook niet. Roken vernauwt de bloedvaten en verergert de doorbloedingsproblemen in de voeten aanzienlijk.

Houd uw bloedsuiker goed onder controle. Een goed gereguleerde glycemie vertraagt de progressie van neuropathie en vaatlijden. Werk nauw samen met uw huisarts of endocrinoloog.

Behandeling bij FootFlow

Bij FootFlow in Zwevegem biedt RIZIV-erkend podoloog Marie Roelstraete gestructureerde diabetische voetzorg aan volgens de nationale richtlijnen. De behandeling is afgestemd op uw individuele risicoprofiel.

Diabetisch voetonderzoek. Bij het eerste bezoek voert podoloog Marie Roelstraete een uitgebreid voetonderzoek uit:

• Neurologisch onderzoek: test van het beschermend gevoel met het Semmes-Weinstein monofilament (10 gram) en de stemvorkproef voor vibratiezin.
• Vasculair onderzoek: palpatie van de voetpulsen (arteria dorsalis pedis en arteria tibialis posterior) en indien nodig een enkel-armindex (ABI) meting.
• Dermatologisch onderzoek: beoordeling van de huidconditie, eeltvorming, kloven, schimmelinfecties en nagelafwijkingen.
• Orthopedisch onderzoek: evaluatie van de voetstand, teenstandafwijkingen en gewrichtsmobiliteit.
• Schoeiselcontrole: beoordeling van het schoeisel op passorm, slijtagepatroon en mogelijke drukpunten.

Op basis van dit onderzoek wordt uw risicoprofiel bepaald volgens de RIZIV-classificatie.

Preventieve voetzorg. Bij elke behandeling verwijdert podoloog Marie Roelstraete eelt en likdoorns op een veilige, atraumatische wijze, verzorgt zij de nagels en behandelt zij eventuele huidproblemen. Het doel is drukpunten te elimineren en de huidintegriteit te bewaren.

Steunzolen op maat. Voor diabetespatiënten worden steunzolen vervaardigd met specifieke drukverdelende materialen die de belasting op kwetsbare zones minimaliseren. Deze steunzolen worden regelmatig geëvalueerd en aangepast naargelang de evolutie van de voet.

Educatie en zelfzorgadvies. Podoloog Marie Roelstraete besteedt uitgebreid aandacht aan patiënteneducatie: hoe u uw voeten dagelijks inspecteert, hoe u uw huid verzorgt, welk schoeisel geschikt is en wanneer u onmiddellijk contact moet opnemen.

RIZIV-terugbetaling. Diabetespatiënten in risicogroep 2a, 2b of 3 hebben recht op terugbetaling van podologische voetzorg via het RIZIV. U heeft hiervoor een voorschrift nodig van uw huisarts of endocrinoloog. Podoloog Marie Roelstraete begeleidt u bij de administratieve procedure en zorgt voor de correcte facturatie.

Multidisciplinaire samenwerking. Bij FootFlow werkt podoloog Marie Roelstraete samen met huisartsen, endocrinologen, diabetesverpleegkundigen en vaatchirurgen om een geïntegreerde zorg te garanderen.

Wanneer naar de huisarts?

Neem onmiddellijk contact op met uw huisarts of het diabetesteam wanneer:

• U een wonde, blaar of open plek aan uw voet opmerkt die niet binnen twee dagen begint te genezen.
• U roodheid, zwelling, warmte of pus rond een wondje ziet — dit wijst op een infectie.
• U een donkere verkleuring van de huid of een nagel opmerkt die niet door een stoot verklaard kan worden.
• U plotselinge, aanhoudende pijn in de voet ervaart (let op: door neuropathie kan pijn afwezig zijn, ook bij ernstige problemen).
• U koorts ontwikkelt in combinatie met een voetprobleem.
• U een vreemde geur waarneemt afkomstig van uw voet.
• Uw voet plotseling rood, warm en gezwollen is zonder duidelijke oorzaak — dit kan wijzen op een Charcot-voet, een ernstige complicatie die onmiddellijke medische aandacht vereist.

Wacht niet af bij voetproblemen als u diabetes heeft. Vroegtijdig ingrijpen kan het verschil maken tussen een eenvoudige behandeling en een ernstige complicatie. Bij FootFlow in Zwevegem staat podoloog Marie Roelstraete klaar om u te begeleiden bij de preventie en behandeling van de diabetische voet. Neem contact op voor een afspraak of vraag uw huisarts om een doorverwijzing.